Próba definicji

        Kazania pasyjne to cykl najczęściej sześciu (ewentualnie siedmiu) rozważań o Męce i Śmierci Chrystusa, które powinny wstrząsnąć naszym duchem. Mają sprawić, że będziemy nie tylko obserwatorami, ale uczestnikami Męki Jezusa i obudzić w nas te same uczucia, jakie mieli bezpośredni świadkowie zdarzeń w Jerozolimie i na Golgocie. Temu właśnie służą kazania pasyjne, które w oparciu przede wszystkim o teksty biblijne, ale również pieśni, dokumenty, dane archeologiczne przybliżają nam rzeczywistość tamtych zdarzeń. Co więcej – mają uczynić nas, ludzi współczesnych, świadkami Męki i motywować do podejmowania bardzo konkretnych postanowień. Często kaznodzieje próbują też wskazywać na te ludzkie postawy i sytuacje, które doprowadziły i ustawicznie doprowadzają do tragedii umierania Boga w człowieku, który wybiera grzech. 

        Z drugiej strony to, co jest codziennym krzyżem dla słuchających, powinno zbliżać ich do Chrystusa zmagającego się ze swoim cierpieniem i krzyżem. W kazaniach pasyjnych często na pierwszy plan wysuwa się pomoc wiernym w dorastaniu do odpowiedzialności za twórcze wykorzystanie czasu doświadczenia i bólu. Rozważanie tajemnic związanych z cierpieniem i śmiercią Jezusa jest jedną z form katechezy dla dorosłych.

Trochę historii 

        W średniowiecznym piśmiennictwie motyw Męki Pańskiej wyraźnie zaznaczył się w twórczości homiletycznej – zarówno świeccy jak i duchowni pisarze różnie ów wątek ujmowali, ukazując go w różnym zakresie i odmiennie akcentując poszczególne zdarzenia. Kaznodziejskie ujęcie mogą reprezentować np. Kazania na Wielki Piątek napisane przez Peregryna z Opola.

        Wątki pasyjne podejmowane były również w apokryfach – cały cykl apokryficzny dotyczył wątku Męki Jezusa na krzyżu i wydarzeń ją poprzedzających, więc zdrady Judasza, ostatniej wieczerzy, modlitwy w Ogrodzie Oliwnym, wiele też napisano o drodze krzyżowej i samym konaniu. Przyglądając się bliżej apokryficznemu ujęciu tematyki pasyjnej, warto przywołać takie utwory jak: Rozmyślanie przemyskie (Rozmyślania o żywocie Pana Jezusa), Rozmyślania dominikańskie, Żywot Pana Jezu Krysta, Sprawa chędoga o Męce Pana Chrystusowej.

Miejsce kazania

        Zdarza się, że kazanie to wygłaszane jest przed lub po piątkowej drodze krzyżowej (podobnie było kiedyś w naszej parafii). Najczęściej jednak kazanie pasyjne jest ważnym elementem Gorzkich Żali (i tak właśnie dzisiaj jest w naszym kościele). Po wystawieniu Najświętszego Sakramentu i odśpiewaniu trzech części, kaznodzieja wygłasza okolicznościowe kazanie, zwane właśnie pasyjnym. Jeszcze jakiś czas temu zdarzały się parafie, gdzie po kazaniu odbywa się procesja ze świecami wokół kościoła, ale zwyczaj ten zaniknął. Na koniec celebrans udziela uczestnikom błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem.

Podejmowana tematyka

        Pomysłów jest tyle, ilu głoszących – najbardziej znane przykłady kazań to siedem słów Jezusa na krzyżu czy miejsca, w których Jezus był podczas swej Męki, jej etapy, a także postaci spotkane w drodze na Golgotę. Pojawiają się również tematy dotyczące życia współczesnego Kościoła, np. sakramenty święte, warunki dobrej spowiedzi, dzisiejsze wartości, zagrożenia życia duchowego itp. 

        Celem kazań jest wzbudzenie żalu za grzechy, obrazy pasyjne muszą być więc sugestywne, by trafiały do wrażliwości odbiorców. Jednoczenie, szczególne właśnie w kazaniach, podkreślany jest związek cierpienia Zbawiciela z grzechami słuchaczy. Ta silna analogia ma pobudzać sumienie i prowadzić do chęci poprawy.

        Na ziemi nie da się uciec od cierpienia. Kazania pasyjne pozwalają w modlitewnej atmosferze spojrzeć na to, co trudne i przygotować się do wędrowania przez życie z własnym krzyżem na ramieniu.