Litania swój źródłosłów ma w greckim litania, co oznacza proszenie, błaganie. Jako forma modlitwy była znana już w starożytnym Babilonie. Może być odmawiana lub śpiewana.

Zakorzenienie w Piśmie Świętym

        Modląc się litanią, można chwalić, przepraszać lub błagać o wstawiennictwo, zmiłowanie. Wezwania skierowane do Boga lub świętych wypowiadane są przez prowadzącego modlitwę, najczęściej kapłana, na które wierni odpowiadają powtarzającym się jednakowym wezwaniem, np. przepuść nam, Panie; módl się za nami; zmiłuj się nad nami.

        Te ostatnie słowa możemy często spotkać na kartach Nowego Testamentu. Ewangelista Mateusz opisuje, jak za Jezusem wołało dwóch niewidomych: Zmiłuj się nad nami, Synu Dawida! (Mt 9,27) oraz kobieta kananejska: Zmiłuj się nade mną, Panie, Synu Dawida! (Mt 15,22). Łukasz natomiast wspomina o dziesięciu trędowatych wzywających Jezusie, Mistrzu! Zmiłuj się nad nami! (Łk 17,13). Kościół wezwanie to włączył do liturgii – aklamację Kyrie eleison (Panie, zmiłuj się nad nami) śpiewa się lub recytuje po akcie pokuty, chyba że została już w nim zawarta. Na wzór litanii odmawiana jest także modlitwa wiernych następująca po wyznaniu wiary.

Skromne początki

        W VII wieku znana była jedynie Litania do wszystkich świętych, która w swej głównej starszej części zwraca się do Chrystusa: Wybaw nas, Panie! – Wysłuchaj nas, Panie! Dopiero później umieszczono przed nią wezwania do świętych, aby łączyli się z wiernymi w modlitwie błagalnej. Najczęściej śpiewamy ją podczas uroczystości w Wigilię Wielkanocy, kanonizacji świętych, udzielania święceń biskupom, kapłanom, diakonom i podczas procesji błagalnych. Początkowo litania ta miała kilka wersji, ujednolicona została w XVI stuleciu w ramach postanowień soboru trydenckiego. Współcześnie funkcjonuje w dwóch postaciach – dłuższej, o charakterze procesyjnym, pokutnym, i krótszej, obrzędowej. Litania do wszystkich świętych stała się wzorem dla układania tekstów innych modlitw.

W zgodzie z procedurą Kościoła

        W okresie średniowiecza pojawiają się litanie we właściwym sensie. Ich funkcjonowanie regulowały akty prawodawcze Stolicy Apostolskiej. Wobec praktyki zastępowania kazań litaniami, Stolica Apostolska zakazała ich używania bez uprzedniego zezwolenia. Nastąpiło to w 1601 roku za pontyfikatu papieża Klemensa VIII. Obecnie pozwolenie publicznego odmawiania ma pięć litanii: do Najświętszego Imienia Jezus, zatwierdzona dla całego Kościoła w 1886 roku przez papieża Leona XIII; do Najświętszego Serca Pana Jezusa, zatwierdzona trzy lata później; do Najdroższej Krwi Chrystusa Pana, zatwierdzona w 1960 roku; Litania do Świętego Józefa, zatwierdzona w 1909 roku oraz Loretańska do Matki Bożej, ostatecznie zatwierdzona przez papieża Benedykta XIV.

Majowa litania

        Wezwania Litanii Loretańskiej znamy wszyscy. Nazwa tej litanii do Matki Bożej wywodzi się od niewielkiego miasteczka Loreto, znajdującego się w środkowych Włoszech. Miasto zostało założone około 1100 roku w miejscu, które było porośnięte wawrzynowym gajem. Tam była szczególnie propagowana i odmawiana. Litania Loretańska powstała jednak w XII-wiecznej Francji. Zatwierdził ją oficjalnie papież Sykstus V, po czym obdarzył Litanię Loretańską dwustoma dniami odpustu. Kolejne odpusty przypisali do niej Pius VII i Pius XI. W 1631 r. Święta Kongregacja Obrzędów zakazała dokonywania w tekście samowolnych zmian; a te, które następowały, posiadały aprobatę Kościoła. Na litanię składają się wezwania skierowane do Boga w Trójcy Świętej Jedynego, następnie 52 wezwania do Matki Bożej, przyzywające różne Jej tytuły, oraz trzy wezwania skierowane do Jezusa Odkupiciela. Wezwania do Matki Bożej, stanowiące zasadniczy trzon litanii, dzielą się na trzy grupy: dogmatyczną (od Święta Maryjo do Panno wierna); historiozoficzną (od Zwierciadło sprawiedliwości do Wspomożenie wiernych) i eschatologiczną (od Królowo Aniołów do Królowo Polski). Niektóre tytuły Stolica Apostolska poleciła umieszczać z biegiem czasu. Ostatnim był tytuł Królowo rodzin, umieszczony w Litanii Loretańskiej w 1995 roku.

        Zwykle w Kościele litanię odmawia się przy wystawionym w monstrancji Najświętszym Sakramencie. Modlitwa zakańczana jest błogosławieństwem. Jednak każda osoba wierząca może modlić się litaniami prywatnie. Warto z tego skarbu korzystać, ze względu na różnorodność podmiotów, do których są skierowane – Trzech Osób Trójcy Świętej, Najświętszej Maryi Panny, Aniołów i świętych – oraz tematyki. Możemy bowiem wyróżnić litanie dotyczące okresów roku liturgicznego, litanie pokutne, dziękczynne, litanie dotyczące rożnych potrzeb, jak ustanie burz, prośby o pokorę, zbawienie od głupoty, modlitwy za chorych, aż w końcu litanie w sprawach ostatecznych – za konających, za zmarłych, o pragnienie nieba.